Redactioneel ‘Religie en de rule of law’

TvRRB_2013_04_02_omslag.indd

Voor een overzicht van de inhoud van de derde aflevering van 2016 van het Tijdschrift voor Religie, Recht en Beleid, zie:

http://www.bjutijdschriften.nl//tijdschrift/religierechtenbeleid/2016/3.

De aflevering bevat boeiende bijdragen over onder meer ‘Veranderende visies op religieuze vrijheid in Nederland en Europa’, de esthetica van het recht en de recente uitspraak van de hoogste bestuursrechter in Frankrijk die het boerkiniverbod strijdig achtte met grondrechten.

Het redactioneel van mijn hand is gewijd aan het onderwerp ‘Religie en de rule of law’ en stelt de navolgende thematiek aan de orde:

‘Democratie en rechtsstaat vormen de pijlers van de democratische rechtsstaat. In Overwegende “Hoe kan het democratisch ethos worden bevorderd?” van aflevering 2015/3 van dit tijdschrift beschreef ik enkele mogelijke zorgen ten aanzien van de democratie. Ook met de rechtsstaat, hier als synoniem gebruikt voor rule of law, is het echter niet bijzonder rooskleurig gesteld. (…)

In relatief korte tijd lijkt de rule of law zich te ontwikkelen van een van de wereldwijd breedst gedragen idealen tot een principe dat in crisis verkeert. Het heeft er veel van weg dat de rechtsstaat hiermee wordt meegesleept in het lot van de filosofie van het liberalisme, waaruit hij deels is voortgekomen. (…)

De vraag is of er bij dit alles een relatie met religie bestaat.’

Lees (wanneer u of uw instelling toegang heeft tot het portal) verder onder bovenstaande link. Zie verder https://hmtennapel.weblog.leidenuniv.nl/2016/03/07/redactioneel-hoe-kan-het-democratisch-ethos-worden-bevorderd/.

Hoofdstuk in bundel Multiculturalisme, cultuurrelativisme en sociale cohesie (2001)

untitled

‘De Nederlandse samenleving is de laatste tien jaar ingrijpend veranderd. Nederland is, net als vele andere Europese samenlevingen, multicultureel geworden. Wat houdt dat in? Welke veranderingen zouden moeten worden aangebracht in het recht?

Moeten wij wel veranderingen aanbrengen in ons recht of is de bestaande lijst van grondrechten toereikend om ieders recht op het beleven van zijn culturele identiteit te waarborgen? Over deze vragen heeft een groep van Leidse, Rotterdamse en Amsterdamse juristen, filosofen en sociaal wetenschappers zich gebogen. Hun antwoorden vindt u in dit boek.’

Mijn eigen hoofdstuk, samen geschreven met B.C. Labuschagne, is getiteld: ‘Overheidsfacilitering voor godsdienstige denominaties’. Het is hier raadpleegbaar: https://openaccess.leidenuniv.nl/handle/1887/15110.

Voor bestelinformatie van de bundel als geheel, zie: http://www.bol.com/nl/p/multiculturalisme-cultuurrelativisme-sociale-cohesie/1001004005256707/.

Bijdrage aan bundel De multiculturele samenleving en het recht (2002)

9069164345

‘De samenleving is pluriform en multicultureel, zowel in Nederland als in de ons omringende landen. Dat trekt natuurlijk sporen in het recht. Op het eerste gezicht lijken het incidenten op een klein aantal rechtsgebieden, zoals in het personen- en familierecht. Bij nadere bestudering blijkt echter het pluriforme en multiculturele van de samenleving tot in alle uithoeken van het recht gevolgen te hebben. De bijdragen in dit boek brengen veel hiervan in beeld. Kernvragen daarbij zijn op welke manier en in welke mate de multiculturele samenleving en het recht op elkaar in werken en in hoeverre dit wenselijk, noodzakelijk of onvermijdelijk is.
Met deze vragen zullen het recht en de politiek in de komende decennia worden geconfronteerd. Onder druk van dreigende sociale en politieke onrust. Juristen hebben de taak maatschappelijk aanvaardbare antwoorden voor deze belangrijke sociale vraagstukken uit te werken – maar eigenlijk geldt dat voor iedereen in de huidige, multiculturele samenleving.’

Mijn eigen bijdrage aan deze bundel, getiteld ‘Een Nederlandse taliban?’, is hier te downloaden: https://openaccess.leidenuniv.nl/handle/1887/13921.

De inleiding op dit hoofdstuk luidt als volgt:

‘Een van de stellingen die aan deze bundel ten grondslag ligt, luidt dat de Nederlandse samenleving pluriform en multicultureel is. Dit zou gevolgen hebben tot in aIle uithoeken van het reeht.

In deze bijdrage wordt deze stelling nader onderzoeht aan de hand van een easus op het terrein van het verenigingenreeht. Het betreft de uitsluiting van vrouwen van het gewone lidmaatschap door de Staatkundig-Gereformeerde Partij (SGP). In hoeverre kan een organisatie met een beroep op de vrijheid van vereniging en andere grondreehten haar normen in eigen kring handhaven, ook wanneer het gaat om staatkundige activiteiten?

Teneinde het antwoord op deze vraag te vinden wordt eerst ingegaan op de aanleiding om juist deze casus te onderzoeken, te weten het in september 2001 verschenen landen- eommentaar van het VN-Comite ter Bestrijding van Discriminatie van Vrouwen (CEDAW) (§ 1). Vervolgens wordt ingegaan op enkele politieke en maatschappelijke reacties op dit eommentaar, voorzover de SGP betreffend (§ 2), en de opstelling van de Nederlandse en de Europese rechter terzake van partijverboden (§ 3). Ik sluit af met een conclusie (§ 4).’

Bestelinformatie van de bundel:

http://www.bol.com/nl/p/de-multiculturele-samenleving-en-het-recht/1001004001653372/.

Hoofdstuk in bundel Geschakeld recht. Verdere studies over Europese grondrechten (2009)

9789013062151-240x300

‘In dit boek, ter ere van de zeventigste verjaardag van prof. mr. E.A. Alkema, buigt een groot aantal experts zich over actuele vraagstukken op het terrein van de verbinding tussen en de wederzijdse beïnvloeding van het nationale en het Europese (internationale) recht. Daarbij staat de grondrechtenbescherming centraal. Immers, juist op dat terrein is duidelijk zichtbaar dat de Nederlandse rechtsorde niet op zichzelf staat maar “geschakeld” is aan een Europese (EVRM en Grondrechtenhandvest EU) en internationale rechtsorde (VN-mensenrechtenverdragen). In het bijzonder de Europese grondrechten vormen al vele decennia het aandachtsterrein van Evert Alkema en de auteurs in deze bundel haken daarbij aan.

Het boek biedt een rijk beeld van de ontwikkelingen in de afgelopen jaren en brengt het denken over de behandelde vraagstukken daadwerkelijk verder. Daarmee past het boek ook in actuele onderzoek van de afdeling staat- en bestuursrecht van de Universiteit Leiden waarin de betekenis van het Europese recht voor het nationale staats- en bestuursrecht centraal staat.’

Mijn eigen bijdrage aan deze bundel is getiteld: ‘”Is het aan de orde stellen van deze ondermijning van de rechtsstaat dan werkelijk ongeoorloofd?” De SGP-casus in het licht van de politieke grondrechten.’ Zie http://de SGP-casus in het licht van de politieke grondrechten.

Bijdrage aan bundel Brieven aan de Staatscommissie (2009)

brieven-aan-de-staatsrechtcommissie

‘Op donderdag 9 juli 2009 werd de Staatscommissie Grondwet geïnstalleerd, een commissie die tot opdracht heeft het kabinet te adviseren over onder andere de toegankelijkheid van de Grondwet voor de burger, de verhouding tussen de opgenomen grondrechten en de uit internationale verdragen voortvloeiende rechten, zoals het recht op een eerlijk proces en het recht op leven, en de doorwerking van internationaal recht.

De Staatsrechtkring heeft – om de Commissie bij te staan – het initiatief genomen haar leden uit te nodigen om een brief aan de commissie schrijven over een onderwerp dat én in de opdracht van de commissie besloten lag, én nog niet in een van de onderzoeken of adviezen was verwerkt én toch de bijzondere aandacht van de Staatscommissie behoefde.

De reacties die binnenkwamen zijn in dit boek opgenomen.

Met bijdragen van: P.P.T. Bovend’Eert, J.L.W. Broeksteeg, D.J. Elzinga, A.L. Goedhart, H.G. Hoogers, W.J.L. Hulstijn MA, A.C.M. Meuwese, A.J. Nieuwenhuis, H.M.T.D. ten Napel, J.W.C. Van Rossem, A.E. Schilder, G.J. Veerman, W.J.M. Voermans, H.G. Warmelink.’

Mijn eigen bijdrage is getiteld: ‘”Een vastgesteld middel” – maar tot welk doel?’. Lees deze bijdrage hier:

https://openaccess.leidenuniv.nl/handle/1887/14950.

Bestelinformatie van de bundel als geheel:

http://www.wolfpublishers.com/book.php?id=535.

Co-redacteur en co-auteur, bundel Gelijkheid en rechtvaardigheid. Staatsrechtelijke vraagstukken rondom ‘minderheden’ (2002)

GetAttachment.aspx

‘Op 14 december 2001 vond de 28ste staatsconferentie plaats, waarbij de Leidse juridische faculteit als gastheer optrad. Het thema van de conferentie was Gelijkheid en rechtvaardigheid. Staatsrechtelijke vraagstukken rondom “minderheden”. De positie van en het gedrag van minderheden binnen onze samenleving staan de laatste tijd weer nadrukkelijk in de belangstelling. In dat verband is er onder meer discussie over de verhouding van het discriminatieverbod van artikel 1 Grondwet tot andere grondrechten.

De staatsrechtconferentie 2001 vormde in zekere zin een vervolg op de in 1979 in Leiden gehouden staatsrechtconferentie over ‘staatsrecht en minderheidsgroepen’. Na ruim 20 jaar wordt teruggeblikt op de ontwikkelingen in het minderhedenbeleid en in de wetgeving en rechtspraak met betrekking tot gelijke behandeling van diverse minderheidsgroepen. In hoeverre hebben beleid, wetgeving en rechtspraak geleid tot een grotere rechtvaardigheid in de behandeling van minderheidsgroepen in het functioneren van de samenleving als geheel? Daarnaast wordt vooruitgekeken naar nieuwe uitdagingen voor het staatsrecht als het gaat om het tegengaan van uitsluiting van kwetsbare groepen. Daarbij is het begrip “minderheden” bewust tussen aanhalingstekens geplaatst. Het perspectief is niet beperkt tot de min of meer traditionele minderheden in de vorm van allochtone bevolkingsgroepen, maar juist ook gericht op “nieuwe” groepen die zich als minderheid presenteren. Zo wordt niet alleen aangesloten bij allerhande actuele ontwikkelingen in onze multi-etnische, multireligieuze en multiculturele samenleving, maar ook onder meer stilgestaan bij de vraag in hoeverre het concept “minderheid” aan verandering onderhevig is.

Diverse onderwerpen, zoals de ontwikkeling van het Nederlandse minderhedenbeleid, de representatie van minderhedn binnen de politieke besluitvorming, botsing van grondrechten, scheiding van kerk en staat en onderscheid op grond van handicap worden in deze bundel belicht door personen die vanuit de politiek-bestuurlijke of rechtspraktijk met die onderwerpen te maken hebben. De bijdragen zijn op sommige plaatsen na de conferentie nog nader uitgewerkt naar aanleiding van de discussie. Ook zijn hier en daar nog actuele ontwikkelingen van na de conferentie meegenomen.’

Voor mijn eigen bijdrage, getiteld, ‘De verhouding tussen staat en godsdienst. Enkele stellingen ter herorientatie op een actueel thema’ (met B.C. Labuschagne), zie: https://openaccess.leidenuniv.nl/handle/1887/15114.

Voor de volledige inhoudsopgave, zie: http://www.gbv.de/dms/spk/sbb/toc/365325643.pdf.

Bestelinformatie:

http://www.bol.com/nl/p/gelijkheid-en-rechtvaardigheid-staatysre/1001004001829679/;

http://www.vanstockum.nl/boeken/recht-algemeen/staats–en-bestuursrecht/nl/gelijkheid-en-rechtvaardigheid%253B-staatsrechtelijke-vraagstukken-rondom-%2522minderheden%2522-kroes-mloof-jpnapel-hmtd-ten-9789026840807/