Redactioneel ‘Religie en de rule of law’

TvRRB_2013_04_02_omslag.indd

Voor een overzicht van de inhoud van de derde aflevering van 2016 van het Tijdschrift voor Religie, Recht en Beleid, zie:

http://www.bjutijdschriften.nl//tijdschrift/religierechtenbeleid/2016/3.

De aflevering bevat boeiende bijdragen over onder meer ‘Veranderende visies op religieuze vrijheid in Nederland en Europa’, de esthetica van het recht en de recente uitspraak van de hoogste bestuursrechter in Frankrijk die het boerkiniverbod strijdig achtte met grondrechten.

Het redactioneel van mijn hand is gewijd aan het onderwerp ‘Religie en de rule of law’ en stelt de navolgende thematiek aan de orde:

‘Democratie en rechtsstaat vormen de pijlers van de democratische rechtsstaat. In Overwegende “Hoe kan het democratisch ethos worden bevorderd?” van aflevering 2015/3 van dit tijdschrift beschreef ik enkele mogelijke zorgen ten aanzien van de democratie. Ook met de rechtsstaat, hier als synoniem gebruikt voor rule of law, is het echter niet bijzonder rooskleurig gesteld. (…)

In relatief korte tijd lijkt de rule of law zich te ontwikkelen van een van de wereldwijd breedst gedragen idealen tot een principe dat in crisis verkeert. Het heeft er veel van weg dat de rechtsstaat hiermee wordt meegesleept in het lot van de filosofie van het liberalisme, waaruit hij deels is voortgekomen. (…)

De vraag is of er bij dit alles een relatie met religie bestaat.’

Lees (wanneer u of uw instelling toegang heeft tot het portal) verder onder bovenstaande link. Zie verder https://hmtennapel.weblog.leidenuniv.nl/2016/03/07/redactioneel-hoe-kan-het-democratisch-ethos-worden-bevorderd/.

Artikel ‘Klein verschil, grote gevolgen. Het arrest van de Hoge Raad in de SGP-zaak nader geduid’, in Wapenveld (2010)

IMG_1755

‘Op 9 april 2010 sprak de Hoge Raad uit dat de Nederlandse Staat verplicht is effectieve maatregelen te nemen om een einde te maken aan de onthouding van het passief kiesrecht aan vrouwen door de SGP. Dit terwijl de Raad van State op 5 december 2007 juist had geoordeeld dat van een daadwerkelijke beperking van het passief kiesrecht geen sprake is, nu vrouwen in Nederland van voldoende andere partijen lid kunnen worden die wel vrouwen kandideren voor vertegenwoordigende functies. Hoe kan het dat twee hoogste rechtscolleges in betrekkelijk korte tijd tot deels tegengestelde uitspraken komen en hoe in het bijzonder het recente arrest van de Hoge Raad nader te duiden?’

Over Wapenveld:

‘”Wapenveld is een blad waarin gedacht wordt vanuit de kern van het christelijk geloof. Deze kern ziet in Wapenveld wijd. In aflevering op aflevering wordt een veelvoud van thema’s op het terrein van kerk, theologie en samenleving belicht. Wapenveld is een kwaliteitsblad. Neem het en lees het.” Dat zegt Arjan Plaisier, scriba van de Protestantse Kerk in Nederland. Lees hier wat anderen vinden van Wapenveld.’

Voor het artikel, zie:

https://www.researchgate.net/publication/46388254_Klein_verschil_grote_gevolgen_Het_arrest_van_de_Hoge_Raad_in_de_SGP-zaak_nader_geduid;

https://openaccess.leidenuniv.nl/handle/1887/15970;

http://wapenveldonline.nl/artikel/953/klein-verschil-grote-gevolgen/.

Opinieartikel ‘Over koning moeten we dóórdenken’ (2000)

trouw_logo

Zelfs als je het eens bent met de bezwaren tegen het koningschap, erfelijkheid en onschendbaarheid, is het nog niet nodig direct voor een republiek te zijn. Het kan heel democratisch zijn een ondemocratisch element als het koningschap te handhaven.

Op de dag van de boekpresentatie van ‘Macht verloren, gezag versterkt. Historische en staatsrechtelijke opmerkingen over het koningschap in Nederland’ van de hand van J.Th.J. van den Berg, een opiniestuk over dit onderwerp dat ik schreef in 2000:

http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/2500096/2000/11/24/Over-koning-moeten-we-doordenken.dhtml.

Redactie themanummer ‘Democratie in ademnood?’ van CDV (2012)

cover-bottom-bg

‘Democratie is kostbaar cultureel erfgoed dat voor haar eigen behoud constant onderhoud en vernieuwing nodig heeft. Dat is de boodschap van Rein Jan Hoekstra, oud-lid van de Raad van State en oud-informateur, in het nieuwe nummer van Christen Democratische Verkenningen (CDV) dat vandaag verschijnt.

Er wordt volgens hem te gemakzuchtig met de democratie omgegaan. Alsof deze af is, vanzelfsprekend is, en geen cultivering behoeft. Ondertussen wordt er stevig gemorreld aan het gebouw van de democratie en dreigen we de spelregels van de democratie uit het oog te verliezen.

Hoekstra maakt zich “ernstige zorgen” over de staat van de democratie in Nederland en de wijze waarop politieke partijen ermee omgaan. Volgens hem dreigen politici en bestuurders de orde, een van de meest fundamentele rechtsprincipes, uit het oog te verliezen. ‘Het geklaag over de “kaasstolp in Den Haag” en “de zakkenvullers op het Binnenhof” in combinatie met lage opkomstcijfers bij verkiezingen en de geringe participatiegraad van politieke partijen ondermijnt de legitimiteit van het democratisch stelsel’, aldus Hoekstra in CDV, het kwartaalmagazine van het Wetenschappelijk Instituut voor het CDA. “We leven niet in een mediapolitiek landschap zoals in het Italië van Berlusconi. Maar ook hier heeft degene die via de media de publieke opinie het best weet te bespelen politiek succes. Ook de onzorgvuldige wijze waarop we met de spelregels van onze democratie omgaan, past in dat beeld. De oude spelregel is: er gaat eerst een brief naar de Kamer en dan wordt de pers geïnformeerd. Maar nu wordt daar steeds vaker de hand mee gelicht.”
De Tweede Kamer zelf draagt bij aan een ondergraving van het politieke systeem, betoogt Hoekstra. “Niet alleen de vertegenwoordigende en de controlerende functie, maar ook de wetgevende taak van het parlement wordt onvoldoende serieus genomen. Waar zijn de wetgevingsspecialisten gebleven in de Tweede Kamer? Dat de Eerste Kamer de laatste decennia steeds politieker is geworden, komt doordat de wetgevingstaak van de Tweede Kamer onvoldoende inhoud krijgt.”

Hoekstra toont zich een voorstander van herinvoering van het districtenstelsel zoals dat tot 1917 functioneerde. “Ik zie dat als adequate kanalisatie van de wederzijdse betrokkenheid van de volksvertegenwoordiger met zijn of haar kiezers in het betrokken district. In zoverre zou herinvoering een meerwaarde hebben voor ons parlementaire stelsel.” Ook pleit de christendemocraat voor het correctief wetgevingsreferendum, zodat na aanneming van een wetsvoorstel door Tweede en Eerste Kamer een bindend referendum over dat wetsvoorstel kan worden gehouden. “Mijn opvatting is dat daardoor ten eerste de bevolking in staat wordt gesteld om via een ordelijke procedure haar oordeel te geven, en ten tweede denk ik dat dit preventief positief zal uitwerken voor wat betreft de behandeling van wetsvoorstellen in Tweede en Eerste Kamer. Naar mijn inschatting zou dat kunnen betekenen dat Tweede en Eerste Kamer nog meer gaan letten op de kwaliteit van de inhoud en op problemen bij de uitvoering. Kortom, bezint eer ge begint.”

***
Het nieuwe CDV-nummer, met als titel Democratie in ademnood?, gaat op zoek naar een waardevolle, christendemocratische opvatting van democratie in een tijd dat deze volgens vele onderzoekers onder druk staat. De bundel bestaat uit drie delen. In het eerste deel gaat het over “de staat van de democratie”. Rien Fraanje, senioradviseur bij de Raad voor het openbaar bestuur, en Hans-Martien ten Napel, universitair docent staats- en bestuursrecht, laten zien dat achter de nog altijd redelijk onbezorgde vertrouwenscijfers ten aanzien van de Nederlandse democratie belangrijke problemen schuilgaan. Zo voelt een groot deel van de Nederlandse samenleving zich niet goed gerepresenteerd door politieke partijen. Labuschagne, universitair docent rechtsfilosofie, wijst op de gevolgen van een verregaande secularisering voor een waardevolle democratie. Hoogleraar recht Jan Willem Sap toont aan dat confessionele partijen, ondanks hun scepsis in het verleden tegenover democratie en in het bijzonder tegenover de leer van de volkssoevereiniteit, volop hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van de democratische rechtsstaat.
In het tweede deel staan de “voorwaarden voor democratie” centraal. Zo wijst Marin Terpstra, universitair docent politieke filosofie, op de noodzakelijke religieuze dimensie van democratie, zoals die zich uit in de gezamenlijke viering van de toewijding en overgave van mensen aan de publieke zaak. De directeur van ProDemos, Kars Veling, benadrukt het belang van democratisch burgerschap en betoogt dat democratie niet moet worden versmald tot een besluitvormingsprocedure waarbij de meerderheid het voor het zeggen heeft. Advocaat Bart Fleuren laat zien waarom checks and balances tussen de staatsmachten noodzakelijk zijn. Volgens hem geeft het voorstel om de formateur voortaan niet meer door de Koning te benoemen blijk van een beperkte kijk op democratie.

In het laatste deel worden aanzetten gedaan voor een christendemocratische invulling van democratie. Politicologe Emma Cohen de Lara laat zien dat een bloeiende civil society van vitaal belang is voor de gezondheid van de vertegenwoordigende democratie. Hoogleraar filosofie, Guido Vanheeswijck, gaat in op de nobele opdracht tot tolerantie. Lex Oomkes, politiek commentator bij dagblad Trouw, betoogt dat de neiging tot partijdemocratisering bij partijen als het CDA gepaard gaat met ‘antidemocratische tendenzen’. Het kiezersmandaat wordt volgens hem “meer en meer een verpersoonlijkt mandaat, met ondermijnende gevolgen voor het precaire stelsel van macht en tegenmacht dat het Nederlandse stelsel kenmerkt”.’

Bron: https://www.cda.nl/wi/actueel/toon/verschijning-cdv-winternummer-democratie-in-ademnood/.

Voor dit themanummer schreef ik, samen met Maurice Adams en Maarten Neuteboom, de inleiding: ‘Over de voorwaarden van democratie en het herstel van de vertrouwensrelatie tussen burger en overheid’.

Tevens schreef ik mee aan een bijdrage getiteld ‘De beste, maar niet goed genoeg’, samen met Rien Fraanje: http://www.rob-rfv.nl/documenten/artikel_fraanje_en_ten_napel_voor_cdv.pdf.

Het hele themanummer is hier te downloaden: http://pubnpp.eldoc.ub.rug.nl/FILES/root/tijdschrift/CDV/CDV2012/CDV_2012_winter.pdf.

Voor meer (bestel)informatie over CDV, zie: https://www.tijdschriftcdv.nl.

 

Dissertatie, ‘Een eigen weg’. De totstandkoming van het CDA (1952-1980) (1992)

IMG_1718

 

‘In het naoorlogse politieke leven in Nederland speelde (en speelt) de christen-democratie een belangrijke rol. Toch is de interne geschiedenis van deze politieke richting, en meer in het bijzonder de ontwikkeling van drie afzonderlijke partijen – ARP, CHU en KVP – tot het ene CDA, tot nu toe nauwelijks bestudeerd.

Zo’n studie is van groot belang voor het inzicht in het snel veranderende politieke klimaat van Nederland na de oorlog. Het was opmerkelijk dat in 1980 al geschiedde wat een katholiek dagblad in 1959 nog voor een wonder hield.: ‘Een dergelijke partijformatie zou een miracle hollandais zijn, waarin (…) niemand kan geloven’ (De Tijd/De Maasbode).

De studie van Ten Napel naar de achtergronden en het concrete verloop van dit eenwordingsproces zal zeker als een waardevolle aanvulling van de recente politieke geschiedschrijving verwelkomd worden. En niet alleen door vakmatig geïnteresseerden, want de opzet van het boek maakt het voor iedere belangstellende zeer toegankelijk.

‘Een eigen weg’ is een bewerking van het proefschrift waarop de auteur in januari 1992 aan de Rijksuniversiteit te Leiden promoveerde.’

Bestelinformatie:

http://www.marktplaza.nl/boeken/geschiedenis/een-eigen-weg-door-h.-m.t.d.-ten-napel-48351210.html;

http://www.bol.com/nl/p/eigen-weg-een/1001004001513020/.

Toespraak L.C. Brinkman bij aanbieding:

http://pubnpp.eldoc.ub.rug.nl/FILES/root/tijdschriftartikel/CDV/1992/CDV1992_08p361Brinkm/CDV_1992_08_p361_Brinkman.pdf.

Recensie R.S. Zwart in BMGN (Low Countries Historical Review):

http://dspace.library.uu.nl/handle/1874/248105.

Recensie Trouw:

http://www.trouw.nl/tr/nl/4512/Cultuur/article/detail/2602563/1992/05/20/Is-het-CDA-een-blijvend-succesnummer.dhtml.

Signalering digibron.nl:

http://www.digibron.nl/search/detail/831bec783616e23b248d611482f38439/een-eigen-weg.

VPRO, Andere tijden, 1 oktober 2002:

http://www.npogeschiedenis.nl/andere-tijden/afleveringen/2002-2003/Het-ontstaan-van-het-CDA.html.