Waarom de PVV niet het initiatief in de kabinetsformatie moet krijgen

In mijn bijdrage ‘Onthoud de PVV het initiatief in de kabinetsformatie’ in het Nederlands Juristenblad van deze week schrijf ik onder meer dat er, naast politieke, ook rechtsstatelijke aanknopingspunten te vinden zijn voor de beantwoording van de vraag of de PVV al dan niet het initiatief in de kabinetsformatie moet krijgen.

In een recent interview met de ARD stelde Wilders dat zijn partij van oordeel is ‘dass man den Islam nicht mit anderen Religionen vergleichen kann, sondern nur mit totalitären Ideologien, die wir in der Vergangenheit gesehen haben, etwa dem Kommunismus oder dem Faschismus’. Een dergelijke stellingname opent de weg voor onder meer vergaande en eenzijdige beperkingen van de vrijheid van godsdienst van moslims, zoals ook blijkt uit het concept-verkiezingsprogramma PVV 2017-2021.

Zie voor de bijdrage in het Nederlands Juristenbladhttp://njb.nl/Uploads/Magazine/PDF/NJB-1710-eerste-deel.pdf.

Bovenstaande argumentatie vloeit in belangrijke mate voort uit hetgeen ik opmerk in een binnenkort te verschijnen boek over de betekenis van de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging voor de liberale democratie in het algemeen:

‘A reorientation of liberal democracy towards the common good is one main contribution that world religions such as Christianity, Islam and Judaism can help achieve in an otherwise religiously violent world. The constitutional significance of in particular the associational and institutional dimensions of the right to freedom of religion or belief is that they facilitate this contribution. To put into question the possibility to realise this right, is to doubt whether liberal democracy itself is possible.’

Dit is de negende post in een nieuwe serie ter introductie van mijn binnenkort te verschijnen boek Constitutionalism, Democracy and Religious Freedom. To Be Fully Human (Routledge, 2017).

Voor de eerste acht posten, zie:

New Book: ‘The Benedict Option: A Strategy for Christians in a Post-Christian Nation’ (2017);

R.R. Reno on ‘Islam and America’;

Michael Wear’s Reclaiming Hope (2017): ‘Learn How the Seeds of the Trump Presidency Were Sown in the Obama White House’;

Major New Report by the National Secular Society: Rethinking Religion and Belief in Public Life;

Symposium on Christian Democracy and America: ‘Can Christian Democracy Be America’s Next European Import?’;

Journalist Ben Judah, Author of This is London (2016): ‘I Found Faith Everywhere’;

The Washington Post on Why Religious Freedom Could Become the Major Religion Story of 2017;

Book on Constitutionalism, Democracy and Religious Freedom. To Be Fully Human (Routledge) now available for pre-order.

Opinieartikel ‘Herodes of Pilatus: Amerikaanse evangelicalen en Trump’

CW Opiniefdlogo

Voor Nederlanders valt een zege van een Republikeinse kandidaat bij Amerikaanse presidentsverkiezingen vanouds moeilijk te begrijpen. Soms is dat nog moeilijker dan anders, zoals in het geval van de verkiezing van Ronald Reagan in 1980, of zoals nu die van Donald Trump. Misschien het allermoeilijkst te begrijpen is echter dat, zoals Christianity Today schreef, vier van de vijf blanke evangelicalen hun stem hebben uitgebracht op Trump. Dit ondanks de verscheidenheid onder Amerikaanse evangelicalen, waarvan er volgens deskundigen tenminste zeven soorten bestaan.

Lees over de achtergrond die blanke evangelicalen voor Trump hebben gemaakt het navolgende, op 15 november 2016 in Friesch Dagblad verschenen, opinieartikel: pu2016 frd-20161115-011.

Het stuk werd oorspronkelijk geschreven op verzoek van het tweewekelijkse nieuws- en opinieblad CW Opinie, dat wordt gelezen door meelevende gelovigen met diverse achtergrond, en waarin het vandaag in andere vorm verschijnt. Voor informatie over (proef)abonnementen op CW Opinie, zie: https://www.cw-opinie.nl/abonneren.

Aan het eind van het opinieartikel wordt tevens ingegaan op de vraag of blanke evangelicalen, door massaal op Trump te stemmen, het rechtspopulisme niet verder hebben versterkt:

Na Hongarije, Polen en het Verenigd Koninkrijk, heeft dit nu ook in de Verenigde Staten stevige voet aan de grond gekregen. Dat is geen bijzonder geruststellend idee, met verkiezingen op komst in onder andere Duitsland, Frankrijk en Nederland. Dit kun je echter bezwaarlijk alleen de evangelicalen aanrekenen. Bovendien zou de zorg van het populisme ook met een overwinning van Clinton niet uit de wereld zijn geweest.

Voor de conclusie dat met de verkiezing van Trump het rechtspopulisme in de Verenigde Staten vrij baan krijgt, is het tenslotte nog te vroeg. Daarvoor is de scheiding der machten, met de bijbehorende checks and balances, toch te hecht verankerd in het Amerikaanse staatsbestel. Zelfs het feit dat de Republikeinen ook in beide kamers van het Congres over een meerderheid beschikken, doet hieraan geen afbreuk. Onder meer de bureaucratie, de media en lagere rechters blijven belangrijke tegenwichten vormen. De westerse liberale democratie staat onmiskenbaar onder druk, maar haar lot is van meer afhankelijk dan het optreden van toekomstig president Trump alleen.

Masterprofileringsvak Vergelijkend Constitutioneel Recht / Master Elective Course on Comparative Constitutional Law

9780199578610

Momenteel loopt er weer een nieuwe editie van mijn masterprofileringsvak Vergelijkend Constitutioneel Recht. Uit de vakbeschrijving:

‘Beschrijving
Aan de hand van een recent internationaal handboek dat is aangeduid als ‘a landmark scholarly accomplishment in many respects’, wordt in dit vak allereerst een introductie gegeven in de voornaamste methoden, kansen en beperkingen van de (publiekrechtelijke) rechtsvergelijking. Vervolgens wordt ingegaan op de grote uitdagingen waarvoor de nationale staat zich in de 21ste eeuw gesteld ziet in termen van het zogeheten transnationale constitutionalisme. Hierbij wordt het constitutionalisme in ‘illiberal polities’ als spiegel gebruikt om de problematiek waarmee de Westerse liberale democratie zich momenteel geconfronteerd ziet meer reliëf te geven. Nationale staten staan niet alleen onder druk van buitenaf (de reeds genoemde transnationalisering), maar ook van binnenuit. Terwijl vanouds kon worden uitgegaan van een zekere mate van homogeniteit van hun bevolkingen, lijken in de 21e eeuw de centrifugale krachten definitief aan de winnende hand. Tijdens de laatste twee bijeenkomsten zal daarom mede aan de hand van nog weer andere staatsrechtelijke kernbegrippen als burgerschap, constitutionele identiteit en federalisme onder meer de blik worden gericht op de problematiek van het constitutionalisme in verdeelde samenlevingen.

Leerdoelen
Doel van het vak
De behandeling, op rechtsvergelijkende basis, van een vijftal nauw met elkaar samenhangende constitutioneelrechtelijke thema’s, die van fundamenteel belang zijn voor iedere bestuursjurist.

Eindkwalificaties (eindtermen van het vak)
Eindtermen inhoud:
1. U heeft grondige kennis van en diepgaand inzicht in de voornaamste theoretische, historische en institutionele aspecten van hedendaagse staatsvormen en regeringsstelsels in rechtsvergelijkend perspectief.
2. U heeft kennis van en inzicht in de uitdagingen waarvoor deze staatsvormen en regeringsstelsels zich gesteld zien onder zowel externe (Europeanisering, internationalisering) als interne druk (centrifugale krachten) en de antwoorden zoals deze op deze tendensen (beginnen te) worden geformuleerd.

Eindtermen vaardigheden:

U heeft kennis over en inzicht in de methoden, mogelijkheden en beperkingen van de (publiekrechtelijke) rechtsvergelijking. (…)

Literatuur
Michel Rosenfeld & András Sajó (eds.), The Oxford Handbook of Comparative Constitutional Law (Oxford: Oxford University Press, 2012) (paperback edition, 2013).’

Voor meer informatie, zie:

https://studiegids.leidenuniv.nl/courses/show/49147/profileringsvak-vergelijkend-constitutioneel-recht

Redactioneel, ‘Hoe kan het democratisch ethos worden bevorderd?’

Tijdschrift voor Recht, Religie en Beleid

‘Wanneer de politiek in de kern een ethische aangelegenheid is, kan deze niet zonder een democratisch ethos onder zowel politici als bevolking, in de zin van een cultuur van betrokkenheid op het algemeen belang. De vraag wat er nodig is om het ontstaan dan wel de instandhouding van een dergelijk democratisch ethos te bevorderen, gaat de traditionele grenzen van de rechtswetenschap te buiten. Zij strekt immers verder dan de mogelijke taak van de overheid alleen. Dit leidt wel tot het wonderlijke verschijnsel dat de rechtsgeleerdheid de meest fundamentele puzzel rond een van haar kernbegrippen, de democratie, niet zelfstandig kan oplossen. Hetzelfde geldt overigens voor andere disciplines die zich met democratie bezighouden, zoals de bestuurskunde, de filosofie, de politicologie en de sociologie.

De ethicus Lovin blijkt hier al meer over te melden te hebben, wanneer hij verwijst naar de rol die maatschappelijke instituties kunnen vervullen als kweekvijver voor democratisch ethos. Als democratie een zodanig complex onderwerp blijkt dat ten aanzien daarvan alleen in interdisciplinair verband vooruitgang kan worden geboekt, dan is het een dure academische plicht om die uitdaging aan te gaan. Een tijdschrift als het Tijdschrift voor Religie, Recht en Beleid wil hierin een functie vervullen. Het biedt een forum om vanuit verschillende disciplines, waaronder ook de theologie en de religiewetenschap, het gesprek aan te gaan over deze en andere fundamentele vragen rond democratie en democratisch ethos.’

Zie voor het volledige redactioneel:

http://www.bjutijdschriften.nl/tijdschrift/religierechtenbeleid/2015/3/TvRRB_1879-7784_2015_006_003_001.

Voor een overzicht van de overige bijdragen in dit derde nummer van het tijdschrift uit 2015:

http://www.bjutijdschriften.nl/tijdschrift/religierechtenbeleid/2015/3.

Voor bestelinformatie, ook van losse artikelen, zie:

http://www.bju.nl/juridisch/catalogus/tijdschrift-voor-religie-recht-en-beleid#.

Co-redacteur, bundel Christelijke politiek en democratie (1995)

9012083141

‘Met “Paars” heeft ook in Nederland de idee van de liberale democratie overwonnen. De burger moet kunnen gaan winkelen wanneer het hem goeddunkt. De politiek staat op het punt democratischer te worden; het kabinet Kok vindt dat onze volksvertegenwoordigers direct door de bevolking uit de eigen omgeving gekozen moeten worden. Ook maakt het Kabinet zich hard voor de invoering van het referendum. Maar toch: wil de burger dit allemaal wel? Hoe democratisch moet de politiek zijn? Tot nu toe bleef men bij referenda massaal thuis. De opkomst voor verkiezingen is nog nooit zo laag geweest, en lid worden van een partij is ook uit de mode. Dit boek bepaalt de lezer bij de actualiteit van het huidige debat over democratie. Specifiek staat in deze bundel de bijdrage van de christen-democratie aan de discussie over democratisering van de politiek centraal. In heden, verleden en toekomst. Het CDA kenmerkte zich in zijn verleden altijd door terughoudendheid. Van referenda en directe mandaten moe(s)t men weinig hebben. In hoeverre valt voor de toekomst een betekenisvolle bijdrage van de christen-democratie te verwachten?

Diverse (jonge) wetenschappers proberen in deze bundel op die vraag een antwoord te geven, met een verkenning van de historische dimensies van het thema christelijke politiek en democratie. De bundel begint met een drietal ideeënhistorische bijdragen over de gedachtevorming binnen het katholicisme en het protestantisme over democratie. Ook het theocratisch denken krijgt de aandacht. Daarna wordt aan de hand van vier case-studies geïllustreerd hoe de voorgangers van het CDA concrete oplossingen trachtten te vinden voor concrete vraagstukken van democratisering. Allereerst gaat de aandacht uit naar de meningsvorming binnen de RKSP, de ARP en de CHU over de invoering van het kiesrecht van vrouwen in de jaren 1905-1919. Vervolgens wordt het katholieke antwoord op het fascisme in Nederland besproken, gevolgd door een analyse van het debat over het corporatisme binnen de RKSP en de KVP tussen 1952 en 1960. De bundel sluit af met een staatsrechtelijke bijdrage over de standpunten van het CDA in het recente debat over staatkundige en bestuurlijke vernieuwing.

De bundel confronteert de christen-democratie met haar geschiedenis: indien het CDA een oorspronkelijke bijdrage wil leveren aan de grote debatten over democratie en democratisering zal eerst het nodige denkwerk moeten worden verricht.’

De overige redacteuren van de bundel zijn H.J. van de Streek en R.S. Zwart.

Bestelinformatie:

http://www.bol.com/nl/p/christelijke-politiek-democrat/1001004001505026/;

http://www.mullerbook.nl/boek.php?boekId=26450.

Voor een signalering op digibron.nl, zie:

http://www.digibron.nl/search/detail/012de09bf5bad12edd9c8d8c/om-het-belang-van-de-democratie.

Artikel ‘”Civiel totalitarisme”, volkssoevereiniteit en de wenselijkheid van beperkt bestuur’

Tijdschrift voor Recht, Religie en Beleid

De abstract van dit artikel, verschenen in de meest recente aflevering van het Tijdschrift voor Recht, Religie en Beleid, luidt als volgt:

‘De politieke legitimiteit van de westerse liberale democratie is meer en meer exclusief komen te berusten op volkssoevereiniteit. Dit vormt echter eerder een belemmering dan een bevordering van waardenpluralisme. Hernieuwde aandacht voor de, mede in het christendom wortelende, notie van beperkt bestuur zou met name de waarde van expressieve vrijheid beter borgen, en daarmee de legitimiteit van westerse liberale democratieën versterken. Een vergelijking met het ideaal van Confuciaanse democratie is zeer behulpzaam bij de analyse van deze problematiek. Voor de gedachtevorming over mogelijke alternatieven of verbeteringen van het westerse model is een terugkeer naar christelijke bronnen echter realistischer.’

Het artikel is een bewerking van een paper dat, in verschillende vorm, is gepresenteerd tijdens conferenties over resp. ‘The Rule of Law with Chinese Characteristics in Transition’, City University of Hong Kong, 5-7 juni 2013 en ‘Religion, Democracy, and Equality’, Virginia, USA, 21-23 augustus 2013.

Voor nadere (bestel)informatie, zie: http://www.bjutijdschriften.nl/tijdschrift/religierechtenbeleid/2013/3.