Tag Archives: christendom

Overwegende… Yvonne Zonderop en de wetenschappelijke kakafonie van opvattingen (II)

Voor de binnenkort verschijnende, derde aflevering van het Tijdschrift voor Religie, Recht en Beleid van 2018 schreef ik een Overwegende onder bovenstaande titel. In drie achtereenvolgende blogposten valt de voorlaatste versie van dit redactioneel hier alvast te lezen. Hieronder deel 2.

De reden dat door het James Madison Program alle onderwerpen worden behandeld vanuit één bepaald perspectief, is dat dit centrum de overtuiging huldigt dat de generatie die verantwoordelijk was voor de Amerikaanse Grondwet een aantal zaken juist heeft gezien. Hoewel de Founding Fathers de grondslag legden voor het zogeheten moderne constitutionalisme, bouwden zij in hun werk nadrukkelijk voort op de wijsheidstraditie van het natuurrecht en de natuurlijke rechten. Deze traditie gaat terug tot Aristoteles en is, in haar christelijke vorm, vooral verbonden met de naam van Thomas van Aquino. Het James Madison Program beschouwt de oorspronkelijke Amerikaanse idealen nog altijd als een geschikt referentiepunt voor de beoordeling van de constitutionele praktijk, waarbij een vertaalslag naar de praktijk van de 21ste eeuw moet worden gemaakt. Deze vertaalslag kan, vanwege het referentiekader, echter aanzienlijk minder verschillende kanten uitgaan dan het geval is bij de LAPA-methode.

De door het James Madison Program gevolgde werkwijze doet denken aan wat er wekelijks wereldwijd in christelijke kerken gebeurt. Daar worden immers vragen besproken waarmee gelovigen in de 21ste eeuw worstelen. Dit gebeurt niet zonder enig vast referentiepunt, maar bij een geopende Bijbel. Toch is het, met uitzondering van enkele meer fundamentalistische stromingen binnen het christendom, niet zo dat voorgangers menen met het voorlezen van enkele Bijbelverzen deze vragen van een antwoord te kunnen voorzien. Daarvoor is het tevens nodig een vertaalslag naar het heden te maken. Het artikel van Van Stiphout over de staatsleer van de Rooms-Katholieke Kerk volgens de katholieke sociale leer vormt hiervan een treffende illustratie. Deze laatste leer is, anders dan wel wordt gedacht, niet statisch van karakter. Integendeel, zij moet voortdurend ‘bij de tijd’ worden gebracht en vertaald naar onder meer het continent waar zij moet worden toegepast. Toch kan de leer ook weer niet alle kanten opgaan. Een aantal algemene, in het artikel besproken uitgangspunten, zoals solidariteit en subsidiariteit, ligt immers vast.

Wordt vervolgd.

Zie ook:

Overwegende… Yvonne Zonderop en de wetenschappelijke kakafonie van opvattingen (I)

Member, Editorial Board, Journal for Religion, Law and Policy

Overwegende… Yvonne Zonderop en de wetenschappelijke kakafonie van opvattingen (I)

Voor de binnenkort verschijnende, derde aflevering van het Tijdschrift voor Religie, Recht en Beleid van 2018 schreef ik een Overwegende onder bovenstaande titel. In drie achtereenvolgende blogposten valt de voorlaatste versie van dit redactioneel hier alvast te lezen.

In haar boek Ongelofelijk beschrijft Yvonne Zonderop de teloorgang van het christelijk geloof in Nederland gedurende de afgelopen vijftig jaar. Die teloorgang is volgens Zonderop, die zelf ook op jonge leeftijd afstand nam van het katholicisme, tot daaraan toe. Met het christelijk geloof dreigt volgens haar echter ook de Nederlandse cultuur te verdwijnen, die immers vanouds met het christendom verweven was. Zonderop zou er geen bezwaar tegen hebben als het christelijk geloof een heropleving zou doormaken, zij het niet in de beperkende, kerkelijke vorm die het vroeger kende. Wat wezenlijker is, meent zij, is dat de belangstelling voor de christelijke cultuur herleeft. Zonderop heeft begrip voor het feit dat politici als Wilders en Baudet hiervoor, in navolging van Fortuyn, aandacht vragen. Dat gebeurt echter regelmatig op (de islam-)uitsluitende wijze. Bovendien moeten we niet al ons heil van de politiek verwachten. Een algemener reveil is daarom volgens Zonderop gewenst, op straffe van een verdere uitholling van enkele van de centrale waarden die onze cultuur heeft voortgebracht.

Toen ik het boek van Zonderop las, moest ik denken aan mijn verblijf in de Verenigde Staten van vier jaar geleden. Tijdens mijn onderzoekssabbatical bezocht ik trouw de bijeenkomsten van twee verschillende staatsrechtelijke centra aan dezelfde Princeton-universiteit. Het eerste centrum was het Law and Public Affairs Program (LAPA). Hier vonden boeiende seminars plaats, die een rechtsvergelijkend en theoretisch karakter hadden. De theorieën die uiteen werden gezet, gingen evenwel alle kanten uit waardoor ik tegen het eind van mijn verblijf wel door de seminars was verrijkt, maar ook enigszins gedesoriënteerd. Het andere centrum, genaamd het James Madison Program in American Ideals and Institutions, besprak dikwijls dezelfde thema’s. Het verschil met de LAPA-seminars was, dat deze onderwerpen vanuit een vast referentiekader werden behandeld. Dit kader bestond, zoals de naam van het centrum reeds suggereert, uit de idealen die 250 jaar geleden ten grondslag lagen aan de Amerikaanse Grondwet. Voor de doeleinden van deze bijdrage kunnen deze kort worden samengevat onder de noemer ‘zelfbestuur’.

Wordt vervolgd

Redactioneel ‘Religie en de rule of law’

Redactioneel, ‘Hoe kan het democratisch ethos worden bevorderd?’

Member, Editorial Board, Journal for Religion, Law and Policy

Bijdrage aan bundel Ongewenste goden. De publieke rol van religie in Nederland (2006)

ongewenste-goden

‘Religie is een nieuwe scheidslijn in politiek en samenleving. Dat is het cruciale thema van Ongewenste goden. Kunnen we de scheiding van kerk en staat en de godsdienstvrijheid handhaven in een maatschappij die meer en meer multireligieus wordt?

De spanningen in immigratieland Nederland spitsen zich toe op de rol van religie in het openbare leven. Moslims zullen pas in Nederland integreren als hun godsdienst niet meer als een sta-in-de-weg fungeert, heet het. De gematigde kritiek houdt in dat de islam in het Westen de waarden moet absorberen die de vrijheid van het individu waarborgen. Radicaler is het denkbeeld dat moslims die hier willen leven hun religie moeten opgeven. In het spoor van deze islamkritiek zijn ook het christendom en andere religies onder vuur komen te liggen als achterlijke relicten uit onverlichte tijden.

De vrijheid van godsdienst, van onderwijs en van vereniging is dan aan een drastische herdefiniëring toe. Andere stemmen in het debat benadrukken juist de onmisbaarheid van religie voor de moraal en de gemeenschapszin.’

Mijn eigen bijdrage, getiteld ‘Culturele verscheidenheid is het wezen van de schepping. Een oneigentijds pleidooi van de Verenigde Naties voor een multiculturele politiek’, valt hier te raadplegen: https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/15112/Ongewenste+goden1.pdf%3bjsessionid=6D4B7845195E385AD9ED052CE2FB9DAB?sequence=2.

Bestelinformatie van de bundel als geheel, verschenen onder redactie van Marcel ten Hooven en Theo de Wit:

http://www.bol.com/nl/p/ongewenste-goden/1001004002729397/.

 

 

Artikel ‘”Civiel totalitarisme”, volkssoevereiniteit en de wenselijkheid van beperkt bestuur’

Tijdschrift voor Recht, Religie en Beleid

De abstract van dit artikel, verschenen in de meest recente aflevering van het Tijdschrift voor Recht, Religie en Beleid, luidt als volgt:

‘De politieke legitimiteit van de westerse liberale democratie is meer en meer exclusief komen te berusten op volkssoevereiniteit. Dit vormt echter eerder een belemmering dan een bevordering van waardenpluralisme. Hernieuwde aandacht voor de, mede in het christendom wortelende, notie van beperkt bestuur zou met name de waarde van expressieve vrijheid beter borgen, en daarmee de legitimiteit van westerse liberale democratieën versterken. Een vergelijking met het ideaal van Confuciaanse democratie is zeer behulpzaam bij de analyse van deze problematiek. Voor de gedachtevorming over mogelijke alternatieven of verbeteringen van het westerse model is een terugkeer naar christelijke bronnen echter realistischer.’

Het artikel is een bewerking van een paper dat, in verschillende vorm, is gepresenteerd tijdens conferenties over resp. ‘The Rule of Law with Chinese Characteristics in Transition’, City University of Hong Kong, 5-7 juni 2013 en ‘Religion, Democracy, and Equality’, Virginia, USA, 21-23 augustus 2013.

Voor nadere (bestel)informatie, zie: http://www.bjutijdschriften.nl/tijdschrift/religierechtenbeleid/2013/3.